Artykuły

Wady podstawy ciała dzieci

 

Postawą ciała nazywamy indywidualne ukształtowanie ciała i położenie poszczególnych odcinków tułowia oraz nóg w pozycji stojącej. (T. Kasperczyk, 1996).

Ogólnie postawa prawidłowa charakteryzuje się następującymi cechami:

  1. prostym ustawieniem głowy,
  2. fizjologicznymi wygięciami kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej (bocznej) oraz prostym kręgosłupem w płaszczyźnie czołowej (widok z tyłu),
  3. dobrze wysklepioną klatką piersiową; przednia ściana klatki piersiowej jest częścią ciała najdalej wysuniętą ku przodowi,
  4. dobrze podpartą miednicą na głowach kości udowych,
  5. prostymi kończynami dolnymi i prawidłowo wysklepionymi stopami.

 

Wady postawy to zmiany wyprostnej, swobodnej pozycji ciała, które zdecydowanie różnią się od ukształtowań typowych dla danej płci, wieku, budowy konstytucjonalnej i rasy. Wady postawy są wynikiem zmian patologicznych (Tylman 1972).

 

W przebiegu rozwoju wady dają się wyróżnić trzy charakterystyczne okresy:

 

I okres - zmian czynnościowych

Jedne grupy mięśni ulegają osłabieniu i rozciągnięciu, w innych występuje wzmożone napięcie i ich skrócenie. Czas trwania tego okresu może być różny w zależności od czynników, które powodują powstawanie wady i może wynosić od kilku tygodni do kilku miesięcy.

 

II okres - powstawania przykurczy (więzadeł, ścięgien, mięśni)

W tym okresie interwencja ćwiczeniami korekcyjnymi może być jeszcze całkowicie skuteczna. Okres ten może trwać przez kilka tygodni, miesięcy, a nawet lat.

 

III okres - zmian strukturalnych, czyli utrwalonych przykurczy

Wady postawy w tym okresie określamy jako patologiczne. Ćwiczenia korekcyjne pozwalają zapobiec dalszemu postępowaniu wady, jednakże całkowita jej likwidacja jest już niemożliwa i często wymaga złożonego postępowania rehabilitacyjnego (w tym zabiegu chirurgicznego).

 

W rozwoju postawy dzieci można wyróżnić dwa okresy krytyczne, w których dochodzi do powstawania największej ilości wad. Pierwszy okres przypada na wiek 6-7 lat i jest związany ze zmianą trybu życia (kilkugodzinna pozycja siedząca). Drugi okres krytyczny pojawia się u dziewcząt w wieku 11-13 lat, a u chłopców w wieku 13-14 lat i związany jest ze skokiem pokwitaniowym (szybki wzrost ciała).

Z danych Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie wynika, że wady postawy ma aż 90% dzieci. Najczęściej to wady kręgosłupa, kolan i stóp. Powodów jest kilka – zbyt mała aktywność fizyczna, coraz większa liczba otyłych dzieci i nastolatków, a także coraz dłuższy czas spędzany przez najmłodszych przed telewizorem i komputerem.


Główną cechą wady postawy jest asymetryczność w projekcji czołowej (widok z tyłu), czyli: ustawienia głowy i szyi, barków i łopatek, ramion, trójkątów taliowych, linii wyrostków kolczystych kręgosłupa, linii bioder, okolic krętarzy większych, ustawienia kolan i stóp. Jeśli chodzi o same stopy to najczęściej z spotykanych wad są stopy płaskie lub płasko-koślawe, których główną przyczyną jest ich niewydolność mięśniowo-więzadłowa.

Prawidłowo ukształtowana stopa powinna opierać o podłoże trzema punktami:

1) guzem piętowym, 2) pierwszą kością śródstopia, 3) piąta kością śródstopia. Pięta widziana od tyłu powinna być przedłużeniem osi goleni i być prostopadle ułożona do podłoża. W wieku 6 lat  oba łuki sklepienia stopy (podłużny i poprzeczny) powinny być już wyraźne i ulegać dalszemu rozwojowi do około 8 roku życia.

Zarówno stopa płaska jak i płasko-koślawa powodują zniesienie sklepienia podłużnego stopy, ustawienie stopy w pronacji, ustawienie podudzia względem stopy w rotacji zewnętrznej i odwiedzeniu, a kości udowe w przywiedzeniu i rotacji wewnętrznej prowokując koślawość kolan. Wady stóp odbijają się więc nie tylko na samych stopach, ale na stawach kolanowych i biodrowych, a nawet na kręgosłupie.

Badaniu poddano 134 dobrowolnie zgłoszonych dzieci (67 dziewczynek i 67 chłopców) w wieku 7-12 lat w Zespole Szkół im. Ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Głogowie Młp. Z badań wynika, że u 79% badanych dzieci występuje wada postawy w tym u 52% dziewczynek i u 48% chłopców.

Wykres 1.


Asymetryczne ustawienie barków i łopatek wykazuje 47% badanych dzieci w tym u 26% badanych dzieci kręgosłup wykazuje boczne odchylenie od osi długiej tworząc łuk. Do tego 15% dzieci ma skośnie ustawioną miednicę, a podczas skłonu w przód 18% dzieci wykazuje asymetrię tułowia tzn. po jednej stronie tułowia pojawia się wygarbienie (ryc. 1.b). 14% badanych dzieci podczas stania obunóż obciąża więcej jedną stronę ciała (tzn. stoi mocniej na jednej nodze). Patrząc z boku 40% badanych dzieci ma głowę za bardzo wysuniętą do przodu, a 28% zwiększone przodopochylenie miednicy, co skutkuje wystającym brzuszkiem w przód (ryc 1.c).

Wykres 2.

Brak aktywności ruchowej powoduje coraz słabsze mięśnie tułowia, zaburzając stabilizację kręgosłupa. Może o tym świadczyć fakt, że aż 62% badanych dzieci ma problem z utrzymaniem równowagi podczas stania na jednej nodze. Słabe mięśnie nie są jedynym problemem. Brak ruchu doprowadza również do przykurczy pewnych grup mięśniowych, co zaburza pracę całego narządu ruchu doprowadzając do powstawania wad i zniekształceń narządu ruchu. 29% badanych dzieci wykazuje przykurcze mięśni piersiowych większych, przez co barki wysuwają do przodu. 52% badanych dzieci ma przykurczone mięśnie kulszowo-goleniowe, co więcej niektóre dzieci wykazują duże różnice w prawidłowym rozciągnięciu mięśni pomiędzy prawą a lewą nogą. Sytuacja taka może wpływać podczas chodzenia na niesymetryczną pracę miednicy, a to niestety przenosi się wyżej, czyli na kręgosłup.

Ważna jest więc systematyczna obserwacja dziecka poprzez rodzica, a w razie niepokojących wątpliwości zwrócenie się o poradę do ortopedy, lekarza rehabilitacji medycznej lub fizjoterapeuty. Wczesne wykrycie nieprawidłowości pozwoli na zatrzymanie rozwoju wady postawy i być może eliminację już istniejących nieprawidłowości. Im później zareagujemy tym dłuższe leczenie z mniejszymi efektami.

Na co powinniśmy zwracać uwagę!

Oglądamy postawę ciała dziecka z przodu i od tyłu. Z przodu sprawdzamy czy są prześwity pomiędzy zwisającymi rękami a tułowiem i czy mają jednakowy kształt po stronie lewej i prawej (tzw. trójkąty talii). Z tyłu oceniamy, czy na jednakowym poziomie są barki, łopatki, biodra, fałdy pośladkowe, podkolanowe, kostki. W przodoskłonie patrzymy czy nie występuje asymetria tułowia (czy obie strony są równe).

 

 

Oglądamy dzieci idące przed nami. Czy idą lekko i sprężyście, czy ciężko i niezgrabnie. Warto również doglądnąć buty dziecka - czy z tyłu nie są skrzywione oraz jak starta jest podeszwa.

Oglądamy jak dzieci ustawiają pięty podczas stania, czy blisko siebie – jedna obok drugiej, czy też „uciekają” im one w bok. Sprawdzamy jak wygląda odbicie mokrych stóp dziecka na podłodze (ryc. 2).

 

I pamiętajmy, lepiej zapobiegać niż leczyć.

 

Dorota Cwynar, mgr fizjoterapii

„Fizjo-efekt” Rehabilitacja Funkcjonalna